Tercüme ve Tercüman Fiyatları Nasıl Belirlenir?

tercume-tercuman-fiyatlari

Tercüme ihtiyacı olan kişilerin, şirketlerin ve kurumların genellikle ilk başta merak ettikleri şey tercüme fiyatları olmaktadır. Bunun için de internetten araştırma yaparak genel bir fikir edinebilirler. Ancak yine de bu araştırma esnasında karşılaştıkları farklılıklara da şaşırmadan edemezler. Zira, İngilizce bir çeviri için birim fiyat kimi yerde 9 TL olarak belirtilirken kimi yerde de 30 TL olarak belirtilebilmektedir. Aynı şekilde, freelance olarak çalışan İngilizce tercümanlardan kimisi 5 TL’ye iş yaparken kimisi de 20 TL talep etmektedir. Bu yazımızda elimizden geldiğince bu farklılıkların sebeplerini açıklamaya çalışacağız.

Tercüme Bürolarındaki Fiyat Farklılıkları

Ülkemizde tercüme fiyatlarını belirleyen bir kanun, meslek odası gibi bağlayıcı bir kuruluş olmadığından, tercüme fiyatlarının belirlenmesi tercüme bürolarına kalmıştır. Tercüme büroları da serbest piyasanın vermiş olduğu serbestlikle fiyatlarla istedikleri gibi oynamaktadır. Bazıları serbest piyasada taban ve tavan fiyat koymanın mümkün olmayacağını belirtse de kimilerine göre mümkündür.

Başka bir serbest sektörden örnek vermek gerekirse, bir arkadaşımın ormancılık sektörüyle ilgili bir şirketi var. Kendisi de orman mühendisi ve resmiyet için Orman Mühendisleri Odası’na bağlı olması gerekiyor (Tercüme bürolarının ticaret odasına bağlı olma zorunluluğu gibi). Kendi arazisinde veya hazine arazisinde orman yetiştirmek isteyen bir kişi proje yaptırmalı ve bu projeyi ilgili orman işletme müdürlüğüne onaylatması gerekiyor. Projeyi yapacak olan ormancılık şirketi bu projeyi Orman Mühendisleri Odası’ndan onaylatmak zorunda ve onaylattığı her proje için belirli bir taban ve tavan fiyata göre fatura kesmesi gerekiyor. Başka bir açıdan bakacak olursak, bir ihaleye teklif verirken de Oda’nın belirlediği birim fiyatların altına inmeleri mümkün olmuyor. Bu yüzden de ihalelerde fiyatlar birbirine çok yakın veya aynı oluyor, ancak aşırı bir fiyat farkı olması söz konusu olmuyor. Tercüme sektöründeki fiyat farkının ortadan kalkması için de böyle bir yöntemin uygulanabileceği düşünülebilir.

Evet, tercüme sektörünün bir odası yok maalesef. Devlet de bununla ilgili bir düzenleme ve kontrol mekanizması tahsis etmemiş ve uzun bir süre daha böyle gideceğe benziyor. İşte bu eksiklikler fiyat farklılıklarına davetiye çıkarıyor. Tercüme büroları tarafından fiyatların belirlenmesinde başlıca etken olarak şunları sayabiliriz:

  • İş gücü ucuzluğu veya pahalılığı,
  • Sürümden kazanma mantığı,
  • Noter ile olan ilişkileri,
  • Sahip olduğu müşteri portföyü,
  • Maliyet – kazanç dengesi

İş gücü ucuzluğu veya pahalılığı: Her sektörde olduğu gibi çeviri fiyatlarının belirlenmesinde de en büyük etkenlerden biri iş gücüdür. İş gücü ucuzsa fiyatlar da ucuzdur, pahalıysa pahalıdır. Bazıları iş gücünü ucuza temin etse bile fiyatlarını yine de pahalı tutabilmektedir. Yukarıda da belirttiğimiz gibi sektörümüz epey serbest olduğu için tercümanlar da istedikleri fiyata iş yapmaktadır. Hatta tercüman dahi olmayanlar çeviri yapmaya kalkışınca piyasa iyice karışmakta. Bunun en büyük sebepleri olarak da şunları sıralayabiliriz:

  • Az da olsa bir ek gelir sağlayarak eğitimine katkı sağlamak isteyen öğrenciler. Evet, öğrenciler genellikle ucuz çeviri yapmaktadır. Çünkü yeterince tecrübeleri yoktur ve henüz diplomalarını almadıkları için tercüman sayılmazlar! Sayılmazlar çünkü onların bu ucuz iş gücünden yararlanmak isteyen bazı tercüme büroları onları bu şekilde sömürmektedir. Neden böyle yaptıklarını sorduğunuzda ise “zaten tecrübesi yok, çevirisi de iyi değil, öğrenci olduğu için ben ona yardımcı olmak amacıyla çeviri yaptırıyorum” gibi bahanelerle kendilerini aklamaya çalışırlar. Biz de onlara şu soruyu sormak istiyoruz müsadenizle: Madem memnun değilsiniz, o zaman neden öğrenciye çeviri yaptırıyorsunuz? Eğer çevirilerinden memnunsanız neden diğer tercümanlara verdiğiniz ücretleri onlara da vermiyorsunuz?
  • Bir süre yurt dışında yaşamış, Türkiye’ye dönünce de ne yapsam derken bi arkadaşının fikriyle tercümanlık yapmaya karar vermiş kişiler. Bu kişiler arasında işini çok kaliteli yapanlar da mutlaka var, ancak bazıları daha nokta ile virgülün ayrımın bile yapamazken tercümanlık yapmaya kalkıştıkları için fiyatlar etkileniyor haliyle.
  • Üniversitede iyi bir yabancı dil eğitimi almış kişiler. Asıl meslekleri avukat, doktor, dış ilişkiler, dış ticaret uzmanı, işletme gibi branşlar olan kişilerin de tercümanlık yapmak istediğini görüyoruz. Bu kişiler içinde de gayet kaliteli iş çıkarabilen tercümanlar var tabi ki. Ancak, bunlar tercümanlık işini ek gelir, ekstra bir iş olarak yaptıkları için 3’ün 5’in hesabını yapmadan Allah bereket versin diyerek ucuz iş gücü oluşturabilmektedir.
  • Güncel olarak, ülkelerindeki savaş nedeniyle Türkiye’ye gelmiş Suriyeliler. Evet, Suriyeliler geleli Arapça tercümelerin birim fiyatları İngilizce’ye yaklaştı. Türkçe’yi çat pat konuşan bu kişilerden bazıları da geçim derdiyle tercümanlık işine sarmış. Tercüme bürolarına bu kişilerden gelen şu mailler işin aslını gözler önüne sermeye yetiyor: “Selamun aleykum … merhaba… Ben …………., internet üzeri türkçe-arapça tercümanım, sizinle çalışmaktan mutluluk duyarım, c-vimi sonarım size.”
  • Kimi tercüme büroları da freelance tercümanları sömürerek bir süre piyasada ucuz iş yapabilmekte ve daha sonra da tercümanlara hiçbir ödeme yapmadan kayıplara karışmaktadır. Ülkemizde ve dünyada bunun örneği maalesef çoktur. Bu kişiler hem müşteriler hem de tercümanlar için büyük risk oluşturmaktadır.

Evet, iş gücü meselesi çok derin, bu liste uzar da uzar…

mutercim-tercuman-kimdir

Sürümden kazanma mantığı: 1 sayfalık bir çeviriye 20 Tl diyen bir tercüme bürosu, 100 sayfalık metnin sayfasını 12 TL’ye kadar düşebilmekte. Tercüme bürolarının fiyatlandırma sayfasında şunları görebilirsiniz: “50.000 karakter / 100 sayfa … üzerine indirim yapılır.” İşin maliyeti genellikle aynıdır. Ama karından indirim yapmaktadır. Sorarsanız da “kayıp yok, kardan zarar” derler. Bazıları da yaptıkları bu indirime karşılık olarak tercümanlardan indirim talep ederler. Tercümanların büyük çoğunluğu bunu kabul etmez. Zira, verilen emek aynıdır.

Noter ile olan ilişkileri: Tercüme ile ilgili birçok kanuni boşluğun yer aldığı ülkemizde bir de noterler meselesi vardır. Piyasan çok haberi olmayan öğrenci arkadaşlarımız “nerden çıktı şimdi bu noterler” diyebilir. Bu konu çok derin arkadaşlar. Bunu bilahare açıklayalım. Ancak şunu bilin ki tercüme sektöründe noterlerin de büyük bir payı var. Noter onaylı olması gereken her çeviriden noterler onaylama ücretine ek olarak çeviri ücreti de almaktadır. Kimi noter bu çeviri ücretlerinin bir kısmını fatura karşılığı tercüme bürolarına öderken, kimileri de kendisine ayırmaktadır. Tercüme bürolarına ödenen kısım da %50, %70 ve %100 olarak değişmektedir bildiğimiz kadarıyla. Evet efendim, işte noterlerden gelecek bu ekstra ücreti dikkate alarak bazı tercüme büroları büyük hacimli dosyalarda ciddi indirimler uygulayabilmektedir. Kimileri de noter ile olan ilişkilerine göre ciddi bindirim uygulamaktadır. Müşteri de mecbur, noter illa oraya göndermiş, ne fiyat derse eyvallah diyecek.

Sahip olduğu müşteri portföyü: Sabit bir müşteri portföyü olan tercüme bürolarının fiyatları genelde sabittir. Ancak belirli müşteri portföyü olmayan tercüme büroları bu portföyü oluşturana kadar çok rekabetçi fiyatlandırma yapabilmektedir. Bunu yaparken kimileri kendi karından vazgeçerken kimileri de kaliteden ödün vermektedir. Piyasadaki tercüme bürosu sayısı da gün geçtikçe arttığı için bu durum bir süre daha böyle devam edeceğe benziyor. Ayrıca, artan tercüme bürosu sayısı sabit bir müşteri portföyü olan şirketlerin durumunu da etkilemektedir. Rekabetin sonucu olarak müşteri kaybı kaçınılmaz olmaktadır.

Maliyet – kazanç dengesi: Kimi tercüme büroları gerçekten kaliteli bir iş çıkarabilmek için EN 15038 veya ISO 17100:2015

standartlarını mümkün olduğunca uygulamaya çalışırken, kimileri de en ucuz iş gücüyle tercümeyi mal etmeye ve para kazanmaya çalışır. Kimileri müşterilerine daha kurumsal görünebilmek için plazalarda, şehir merkezlerinde ofis tutarlar ve limited şirketi, anonim şirket kurarak müşterilerine hizmet verirler. Ancak, bazıları da vardır ki ya hiç kaydı yoktur, ya evinden işini yürütür ya da bir şahıs işletmesi kurarak faaliyet göstermeye çalışır. Hal böyle olunca, kazanç – maliyet dengesi ciddi şekilde farklılık gösterebilmektedir. Kira, şirket, personel gibi masrafları az olan tercüme büroları daha uygun fiyatlar sunabilmektedir.

tercuman-fiyatlari

Tercümanlar Arasındaki Fiyat Farklılıkları

Yukarıda da belirttiğimiz üzere tercümanların fiyat farklılıkları ile tercüme bürolarının fiyat farklılıkları arasında doğrudan bir ilişki vardır. Freelance (serbest çalışan) tercümanların fiyat farklılıklarının sebepleri de şu şekilde sıralanabilir:

  • Tercüme işini ek veya asıl iş olarak yapmaları
  • Tecrübeli olup olmamaları
  • Profesyonellikleri

Asıl iş olarak tam zamanlı freelance tercümanlık yapan tercümanlar yaşamlarını idame ettirebilmek için belirli bir fiyattan çalışmak zorundadır. Bu kişilerin çalışabilecekleri minimum tutar bellidir. Zira, buradan kazandıkları parayla kira ödemek, ailelerinin geçimini sağlamak zorundadırlar. Her gün tam zamanlı çeviri yapan bir tercümanın aylık belirli bir çeviri kapasitesi vardır. İngilizce için düşünecek olursak bir tercüman günlük ortalama 20 bin karakter çeviri yapabilir. Ayın 25 günü çalışacağını kabul edersek, aylık 500 bin karakter çeviri yapabilir. İngilizce için piyasadaki ortalama fiyat olan 7 – 8 TL’den çalışırsa aylık 3.500 -4.000 TL gibi bir kazanç sağlayabilir. Ve bu kişinin sosyal güvencesini kendisinin ödemesi gerekmektedir. Çalıştığı tercüme bürolarının hepsinden bu parayı sorunsuz alabilmesi ve en önemlisi de her ay düzenli bir iş akışı olması çok önemlidir. Zira, bir tercüme bürosunun aylık ne kadar ne sıklıkla iş göndereceği çok da belli değildir.

Ancak ek bir iş olarak tercümanlık yapan kişilerin zaten asıl bir meslekleri ve maaşları vardır ve buradan sağlayacakları kazanç onlar için ekstra olacağı için birim fiyatlarını istedikleri kadar düşürebilirler. Bunun en büyük örneğini de yukarıda saydığımız kişiler ve öğrenciler oluşturmaktadır.

Bir tercüman okuldan yeni mezun olduysa veya bu işe yeni başladıysa tecrübe kazanana kadar ve piyasada tanına kadar bir süre ucuz fiyattan çalışması gerekebilir. Kaliteli tercüme yapabilmek için belirli bir profesyonelliğe ulaşana kadar fiyat farklılıkları devam edebilir.

Her işte olduğu gibi tercüme sektöründe de profesyoneller daima kendilerine yer bulabilirler. Gerçekten kaliteli iş çıkaran kişiler zaten piyasada da tanınmakta ve istedikleri birim fiyatları karşı tarafa kabul ettirmektedirler. Tabi onlar da bu aşamaya gelene kadar yukarıda belirttiğimiz zorluklardan muzdarip olmuşlardır.

İşte bu saydığımız sebeplerden dolayı tercüme bürolarının fiyatları ve tercümanların birim fiyatları arasında farklılıklar vardır.